Sınıf Öğretmenlerinin Esnek İşlem Yapma Stratejilerinin ve Bu Stratejilere Yönelik Gerekçelendirme Biçimlerinin İncelenmesi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20788771Anahtar Kelimeler:
Esnek işlem yapma, Matematik öğretimi, Sayı hissi, Sınıf öğretmeniÖzet
Bu araştırmanın amacı, sınıf öğretmenlerinin matematiksel problemler bağlamında kullandıkları esnek işlem yapma stratejilerini ve bu stratejilere yönelik gerekçelendirme biçimlerini incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımlarından özel durum çalışması deseniyle yürütülmüştür. Çalışma grubunu 16 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmış ve içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Bulgular, katılımcı sınıf öğretmenlerinin matematiksel problemlerde farklı esnek işlem stratejileri kullandıklarını; ancak bu stratejilerin çoğunlukla işlemsel temelli olduğunu göstermektedir. Kavramsal stratejiler ile üst bilişsel farkındalık stratejilerinin ise sınırlı düzeyde kullanıldığı belirlenmiştir. Ayrıca katılımcı öğretmenlerin, esnek işlem yapma stratejilerini gerekçelendirirken ağırlıklı olarak işlemsel–pragmatik ölçütleri benimsedikleri, kavramsal temelli gerekçelendirmeye daha az yer verdikleri ortaya koyulmuştur. Bu doğrultuda, öğretmen yetiştirme ve hizmet içi eğitim süreçlerinde zihinden işlem, tahmin ve esnek düşünme becerilerinin kavramsal ve üst bilişsel temelleriyle ele alınması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Esnek işlem yapma, matematik öğretimi, sayı hissi, sınıf öğretmeni
Referanslar
Aksu, Z., Kalaç, S., Özkaya, M., & Konyalıoğlu, A. C. (2022). Pre-service mathematics teachers’ conceptual knowledge related to basic concepts and operations. Research On Education and Psychology, 6(2), 283-297. https://doi.org/10.54535/rep.1204295
Aksu, Z., Konyalıoğlu, A. C., & Kul, Ü. (2018). Pre-Service Mathematics Teachers’ Conceptual Knowledge of Binary Operation1. Khazar Journal of Humanities and Social Sciences, 21(4), 55-70. DOI: 10.5782/2223-2621.2018.21.4.55
Baki, M. (2013). Öğretmen adaylarının matematik bilgisi ve bölme işlemiyle ilişkili öğretim açıklamaları. Eğitim ve Bilim, 38 (167), 300-311. https://doi.org/10.15390/ES.2013.1118
Balacheff, N. (1988). Aspects of proof in pupils’ practice of school mathematics. In D. Pimm (Ed.), Mathematics teachers and children (pp. 216–235). London: Holdder & Stoughton.
Bayak, N. (2016). Sınıf öğretmenlerinin sayı duyusu düzeyleri ve ilkokulu matematik öğretiminde kullanma durumları (Tez No. 433705) [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi- Denizli]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi..
Bekdemir, M., & Baş, F. (2017). Matematik öğretmenlerinin sınavlarda kullandıkları soruların kavramsal ve işlemsel bilgi boyutunda analizi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(1), 95-113. DOİ: 10.7822/omuefd.327392
Carpenter, T.P., Fennema, E., & Franke, M. L. (1996). Cognitively guided instruction: A knowledge base for reform in primary mathematics instruction. The Elementary School Journal, 97(1), 3-20. http://www.jstor.org/stable/1001789?origin=JSTOR-pdf
Çelikkol, E. (2022). Preservice primary teachers’ mental computation strategies in structurally-related addition and subtraction problems (Tez No. 772574) [Doctoral thesis, Ortadoğu Teknik Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
Davey, L. (1990). The application of case study evaluations. Practical Assessment, Research, and Evaluation, 2, Article 9. https://doi.org/10.7275/02g8-bb93
Dayı, Ö. (2018). İlköğretim matematik öğretmen adaylarının sayı duyuları üzerine bir çalışma (Tez No. 530823) [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi-Balıkesir]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
Gülbağcı-Dede, H. ., & Şengül, S. (2016). İlköğretim ve ortaöğretim matematik öğretmen adaylarının sayı hissinin incelenmesi. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education, 7(2), 285. http://doi.org/10.16949/turcomat.96275
Harç, S. (2010). 6. sınıf öğrencilerinin sayı duygusu kavramı açsından mevcut durumlarının analizi (Tez No. 279888) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi- İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
Heirdsfield, A., & Cooper, T. (2004). Inaccurate mental addition and subtraction: Causes and compensation. Investigations in Mathematics Learning, 26(3), 43-65. https://doi.org/10.1080/1360786031000101139.
Hiebert, J., & Lefevre, P. (1986). Conceptual and procedural knowledge in mathematics: An introductory analysis, In J. Hiebert (Ed.), Conceptual and Procedural Knowledge: The Case of Mathematics, 1-27. Lawrence Erlbaum Associates, Hillsdale
Hope, J. A., & Sherrill, J. M. (1987). Characteristics of unskilled and skilled mental calculators. Journal for Research in Mathematics Education, 18(2), 98-111. https://doi.org/10.5951/jresematheduc.18.2.0098
Jordan, N. C., Glutting, J., & Ramineni, C. (2010). The importance of number sense to mathematics achievement in first and third grades. Learning and Individual Differences, 20(2), 82-88. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2009.07.004
Kaminski, E. (2002). Promoting mathematical understanding: number sense in action. Mathematics Education Research Journal, 14(2), 133-149. https://doi.org/10.1007/BF03217358
Karaaslan, K. G., & Ay, Z. S. (2017). Öğretmen adaylarının olasılık konusuna ilişkin alan bilgilerinin kavramsal-işlemsel bilgi kapsamında incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(2), 715-736. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/321859
Karabağ, F., & Güneş, G. (2025). Sınıf öğretmenlerinin dört işlem ile ilgili matematiksel bilgileri ve öğretimsel açıklamaları. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (63), 176-206. https://doi.org/10.9779/pauefd.1449468
Kılıç, Z. (2024). Sınıf öğretmenleri için etkinlik temelli sayı hissi eğitim rehberi tasarlama, uygulama ve değerlendirme çalışması (Tez No. 904707) [Doktora tezi, Trabzon Üniversitesi-Trabzon]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
Kılıç, Z., & Güneş, G. (2025). Sınıf öğretmenlerinin sayı hissi bilgilerine ve uygulamalarına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, (Advanced Online Publication), 2498-2526. https://doi.org/10.37217/tebd.1715238
Kinach, B. M. (2002a). A cognitive strategy for developing pedagogical content knowledge in the secondary mathematics methods course: toward a model of effective practice. Teaching and Teacher Education, 18(1), 51-71. https://doi.org/10.1016/S0742-051X(01)00050-6
Louange, J., & Bana, J. (2010). The relationship between the number sense and problem solving abilities of year 7 students. Mathematics Education Research Group of Australasia. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED520910.pdf
Ma, L. (1999). Knowing and teaching elementary mathematics: Teachers’ understanding of fundamental mathematics in China and the United States. Mahwah, NJ: Erlbaum.
Markovits, Z., & Sowder, J. (1994). Developing number sense: An intervention study in grade 7. Journal for Research in Mathematics Education, 25(1), 4-29. https://doi.org/10.5951/jresematheduc.25.1.0004
McIntosh, A., Reys, B. J., & Reys, R. (1992). A proposed framework for examining basic number sense. For the Learning of Mathematics, 12(3), 2-44. https://www.jstor.org/stable/40248053
Mutmainnah, A., Putra, Z. H., & Syahrilfuddin, S. (2021). The relationship between fifth grade students’number sense and their mathematical problem solving. PrimaryEdu-Journal of Primary Education, 5(1), 66-79. https://doi.org/10.22460/pej.v5i1.1722
Nyunt, N. N., Hlaing, T. T., & Khin, P. S. (2020). An Investigation into Myanmar Preschoolers’ Number Sense and Problem Solving Ability [Doctoral dissertation].MERAL Portal.
Reys, R. E., & Yang, D. C. (1998). Relationship between computational performance and number sense among sixth-and eighth-grade students in Taiwan. Journal for Research in Mathematics Education, 29(2), 225-237.
Reys, R. E., Reys, B. J., Nohda, N., & Emori, H. (1995). Mental computation performance and strategy use of Japanese students in grades 2, 4, 6, and 8. Journal for research in mathematics education, 26(4), 304-326. https://doi.org/10.5951/jresematheduc.26.4.0304
Reys, R., Reys, B., Emanuelsson, G., Johansson, B., McIntosh, A., & Yang, D. C. (1999). Assessing number sense of students in Australia, Sweden, Taiwan, and the United States. School Science and Mathematics, 99(2), 61-70. https://doi.org/10.1111/j.1949-8594.1999.tb17449.x
Rittle-Johnson, B., & Schneider, M. (2012). Developing conceptual and procedural knowledge of mathematics. In R. Kadosh & A. Dowker (Eds), Oxford handbook of numerical cognition. Oxford Press.
Rittle-Johnson, B., Siegler, R. S., & Alibali, M. W. (2001). Developing conceptual understanding and procedural skill in mathematics: An iterative process. Journal of educational psychology, 93(2), 346.
Sarı, M. H., & Olkun, S. (2020). Developing number sense in students with mathematics learning disability risk. International Online Journal of Primary Education, 9(2), 228-243. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2404783
Sianturi, I. A. J. (2025). Charting the mathematical mind: future educators’ number sense, spatial ability, problem-solving strategies, problem-solving orientations, and confidence in solution accuracy [Doctoral dissertation, Indiana University]. ProQuest Dissertations and Theses Global.
Sowder, J. T. (1992). Estimation and number sense. Handbook of research on mathematics teaching and learning: A Project of the National Council of Teachers of Mathematics, 371-389. https://psycnet.apa.org/record/1992-97586-016
Soylu, Y., & Aydın, S. (2006). Matematik derslerinde kavramsal ve işlemsel öğrenmenin dengelenmesinin önemi üzerine bir çalışma. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 83-95. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/67237
Soylu, Y., & Şahin, Ö. ; Gökkurt, B. (2024). Matematik öğretmenlerinin matematiksel alan bilgileri ile pedagojik alan bilgileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 5(5 Issue 8), 997-1012. DOI : 10.9761/jasss_379
Star, J. R. (2000). On the relationship between knowing and doing in procedural learning. In B. Fishmann & S. O’ Connor-Divelbiss (Eds.), Fourth International Conference of Learning Sciences (pp.88-86). Mahwah, NJ.
Şengül, S. (2013). Identification of number sense strategies used by pre-service elementary teachers. Educational Sciences: Theory and Practice, 13(3), 1965-1974. https://doi.org/10.12738/estp.2013.3.1365
Toluk–Uçar, Z. (2011). Öğretmen adaylarının pedagojik içerik bilgisi: öğretimsel açıklamalar. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education, 2(2), 87-102. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/201315
Tsao, Y. L. (2005). The number sense of preservice elementary school teachers. College Student Journal, 39, 647-679. https://eric.ed.gov/?id=EJ765267
Tsao, Y. L., & Lin, Y. C. (2011). The study of number sense and teaching practice. Journal of Case Studies in Education, 2, 1-14. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1057181.pdf
Tsao, Y. L., & Lin, Y. C. (2012). Elementary school teachers’ understanding towards the related knowledge of number sense. US-China Education Review B, 1, 17-30. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED531655.pdf
Üstündağ, M., & Özçakır-Sümen, Ö. (2023). Sınıf öğretmeni adaylarının zihinden toplama işlemi yaparken kullandıkları stratejilerin incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 13(3), 1929-1941. https://doi.org/10.24315/tred.1259021
Varol, F., & Farran, D. C. (2006). Early mathematical growth: How to support young children’s mathematical development. Early Childhood Education Journal, 33, 381-387. https://doi.org/10.1007/s10643-006-0060-8
Whitacre, I., & Nickerson, S. D. (2016). Investigating the improvement of prospective elementary teachers’ number sense in reasoning about fraction magnitude. Journal of Mathematics Teacher Education, 19, 57-77. https://doi.org/10.1007/s10857-014-9295-2
Yang, D. C., & Wu, W. R. (2010). The study of number sense: Realistic activities integrated into third-grade math classes in Taiwan. The Journal of Educational Research, 103(6), 379-392. https://doi.org/10.1080/00220670903383010
Yang, D. C., Reys, R. E. & Reys, B. J. (2009). Number sense strategies used by preservice teachers in Taiwan. International Journal of Science and Mathematics Education, 7(2), 383-403. https://doi.org/10.1007/s10763-007-9124-5
Yarımkaş, C. (2019). Sınıf öğretmeni adaylarının sayı hissinin incelenmesi (Tez No. 567447) [Yüksek lisans tezi, Kastamonu Üniversitesi-Kastamonu]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9.bs). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Müfredat ve Eğitim Çalışmaları Dergisi

Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
