Sürdürülebilir Kalkınma Eğitiminin 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarına Yansımasının İncelenmesi

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.20819114

Anahtar Kelimeler:

Sürdürülebilirlik, Sosyal bilgiler, 5. sınıf ders kitabı, Sürdürülebilir kalkınma, Doküman analizi

Özet

Bu çalışmada, 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında sürdürülebilir kalkınma kavramının nasıl ele alındığı ve bu kavrama ilişkin içeriklerin hangi boyutlar çerçevesinde sunulduğu incelenmiştir. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılarak gerçekleştirilmiştir ve 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında yayımlanan ders kitapları analiz edilmiştir. Veriler, betimsel içerik analizi yoluyla sürdürülebilir kalkınmanın çevresel, ekonomik, sosyal ve eşitlik boyutları doğrultusunda sınıflandırılmıştır. Bulgular, ders kitaplarında sürdürülebilir kalkınma ile ilişkili içeriklerin yer aldığını ancak bu içeriklerin dağılımı ve derinliğinin farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, etkinliklerin öğrencilerin çevresel farkındalık, bilinçli tüketim ve toplumsal sorumluluk becerilerini geliştirmede önemli bir rol oynadığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, sürdürülebilir kalkınma eğitiminin daha etkili olabilmesi için ders kitaplarının bu kavramın tüm boyutlarını kapsayacak şekilde daha dengeli ve bütüncül bir yaklaşımla yapılandırılması gerektiği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler:

Sürdürülebilir, Kaklınma, Sosyal Bilgiler, Ders Kitabı, Eğitim

Referanslar

Alkış, S. & Öztürk, M. (2007). Sustainable development in opinions of primary student teachers and preservice teacher education in Turkey. Geographiedidaktische Forschungen, 42, 134‐143.

Barlas, N. (2013). Küresel krizlerden sürdürülebilir topluma: Çağımızın çevre sorunları. Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.

Baş, T., & Akturan, U. (2017). Nitel araştırma yöntemleri: NVivo ile nitel veri analizi. Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Ben-Eliyahu, A. (2021). Sustainable Learning in Education. Sustainability, 13(8), 4250. https://doi.org/10.3390/su13084250

Bor, Ö., Tosun, B., Eler, S., & Eler, N. (2023). Sport Academics’ Awareness and Knowledge of Sustainability in Higher Education in Türkiye. Sustainability, 15(8), 6527. https://doi.org/10.3390/su15086527

Bryman, A. (2012). Social research methods (4th ed.). Oxford University Press.

Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu, (1987). https://archive.org/details/ourcommonfuture00worl/page/26/mode/2up (Erişim tarihi: 16 Şubat 2026)

Ergün, Z., Gencel, N. & Kabataş Memiş, E. (2023). Tüm Yönleriyle Eğitimde Sürdürülebilirlik Eğilimi: Türkiye'deki Çalışmaların Meta-Sentez İncelemesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 12(3), 1435-1473. https://doi.org/10.15869/itobiad.1288310

Gilman, R. (1992). Sustainability. Context. http://www.context.org/ (Erişim tarihi: 16 Şubat 2026)

İncekara, S. (2009). Uluslararası alanda coğrafya eğitimi araştırmaları ve Türkiye’den örnekler: Mevcut durum ve gelecek yönler. Doğu Coğrafya Dergisi, 14(21), 123‐136.

Jeffery, J. (2006) Governance for a sustainable future. Public Health, 120(7), 604-608. https://doi.org/10.1016/j.puhe.2006.04.004

Jeronen, E. (2022). Sustainable education. In S. Idowu, R. Schmidpeter, N. Capaldi, L. Zu, M. Del Baldo, & R. Abreu (Eds.), Encyclopedia of sustainable management. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-33519-7_285-1

Kane, G. (2010). The three secrets of green business: Unlocking competitive advantage in a low carbon economy. Earthscan.

Kardaş İşler, N. (2023). İlkokul sosyal bilgiler dersi öğretim programının sürdürülebilir kalkınma hedefleri ve yenilenmiş Bloom taksonomisi kapsamında incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 472-486. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1129679

Kaya, M. F. & Tomal, N. (2011). Sosyal bilgiler dersi öğretim programının sürdürülebilir kalkınma eğitimi açısından incelenmesi. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 1(2), 49-65.

Kolb, D. A. (2015). Experiential learning: Experience as the source of learning and development (2nd ed.). Pearson Education.

Lozano, R., Barreiro-Gen, M., Lozano, F. J., & Sammalisto, K. (2019). Teaching sustainability in European higher education ınstitutions: Assessing the connections between competences and pedagogical approaches. Sustainability, 11(6), 1602. https://doi.org/10.3390/su11061602

Millî Eğitim Bakanlığı, (2018). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 4, 5, 6 ve 7. sınıflar). Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.

Millî Eğitim Bakanlığı, (2024). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 4, 5, 6 ve 7. sınıflar). Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı

Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.

Millennium Ecosystem Assessment (2005). Ecosystems and human well-being: Synthesis. Island Press.

Mukhi, U. & Quental, C. (2019). Exploring the challenges and opportunities of the United Nations sustainable development goals: A dialogue between a climate scientist and management scholars. Corporate Governance: The International Journal of Business in Society, 19(3): 552–564. https://doi.org/10.1108/CG-01-2018-0028

Nemli, E. (2004). Sürdürülebilir kalkınma: Şirketlerin çevresel ve sosyal yaklaşımları. Filiz Kitabevi.

O’Flaherty, J., & Liddy, M. (2018). The impact of development education and education for sustainable development interventions: A synthesis of the research. Environmental Education Research, 24(7), 1031-1049. https://doi.org/10.1080/13504622.2017.1392484

O’Leary, Z. (2017). The essential guide to doing your research project (3rd ed.). SAGE Publications.

Öztürk, L. (2007). Sürdürülebilir kalkınma. İmaj Yayınları.

Patton, M.Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd Ed.). Sage Publications, Inc.

Polasky, S., Kling, C. L., Levin, S. A., Carpenter, S. R., Daily, G. C., Ehrlich, P. R., Heal,G. M., & Lubchenco, J. (2019). Role of economics in analyzing the environment andsustainable development. Proceedings of the National Academy of Sciences, 116(12),5233-5238. https://doi.org/10.1073/pnas.1901616116

Rockström, J., Steffen, W., Noone, K., Persson, A., Stuart Chapin III, F. F., Lambin, E. & Falkenmark, M. (2009). Planetary boundaries: Exploring the safe operatingspace for humanity. Ecology & Society, 14(2), 1-33. https://doi.org/10.5751/ES-03180-140232

Ruckelshaus, W. D. (1989). Toward a sustainable world. Scientific American, 261(3), 66-175. https://doi.org/10.1038/scientificamerican0989-166

Schmitz G.L., & Rocha, J.B.T. (2018). Environmental education as a tool to improve children’s environmental attitudes and knowledge. Education (Rosemead) 15(2):15–20. https://doi.org/10.5923/j.edu.20180802.01

Seyidoğlu, H. (2016). Bilimsel araştırma ve yazma el kitabı (güncel baskı). Güzem Can Yayınları.

Seyitoğlu, İrfan, Ateş, M. M., Kan, M. S., Polat, E., Sizer, A., & Ateş, A. (2023). Eğitim açısından sürdürülebilir kalkınma kavramı üzerine yapılmış olan tezlerin incelenmesi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(93), 747–757. https://doi.org/10.26450/jshsr.3598

Solomon, S., Qin, D., Manning, M., Chen, Z., Marquis, M., Averyt, K. B., … Miller, H. L. (Eds.). (2007). Climate change 2007: The physical science basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press.

Sterling, S. (2016). A commentary on education and sustainable development goals. Journal of Education for Sustainable Development, 10(2), 208–213. https://doi.org/10.1177/0973408216661440

Stevenson, R. B., Brody, M., Dillon, J., & Wals, A. E. J. (2013). International handbook of environmental education. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203813331

Şahin, Ç. (2015). Verilerin analizi. R.Y. Kıncal (Ed.), Bilimsel araştırma yöntemleri (ss. 183-217). Nobel Yayıncılık.

Tanrıverdi, B. (2009). Sürdürülebilir çevre eğitimi açısından ilköğretim programlarının değerlendirilmesi. Eğitim ve Bilim, 34(151), 89‐103.

Tilbury, D. (2011). Education for sustainable development: An expert review of processes and learning. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/images/0019/001914/191442e.pdf

Turan, Ş. (2014). Küreselleşen Dünyada Sürdürülebilir Kalkınmanın Önemi (Tez No: 363288). [Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü-Trabzon] Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.

UNESCO. (2014a). Roadmap UNESCO for implementing the Global Action Programme on Education for Sustainable Development. https://www.unesco.org/en/sustainable-development/education/need-know (Erişim tarihi: 16 Şubat 2026)

UNESCO. (2014b). Shaping the future we want: UN Decade of Education for Sustainable Development, 2005–2014 final report. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. https://www.unesco.org/en/sustainable-development/education/need-know (Erişim tarihi: 16 Şubat 2026)

UNESCO. (2015). Global monitoring report on education. https://es.unesco.org/gem-report/ (Erişim tarihi: 19 Şubat 2026)

UNESCO. (2017). Education for sustainable development goals: Learning objectives. UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000247444

United Nations Development Programme (UNDP). (t.y.). Sustainable Development Goals. https://www.undp.org/sustainable-development-goals (Erişim tarihi: 16 Şubat 2026)

United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. https://sdgs.un.org/2030agenda

Uslu, S. & Özdemir, O. (2023). Sürdürülebilirlik eğitimi için yaşam becerileri çerçevesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 57, 1996-2011. https://doi.org/10.53444/deubefd.1302801

Wiek, A., Withycombe, L., & Redman, C. L. (2016). Key competencies in sustainability: A reference framework for academic program development. Sustainability Science, 11(2), 203–218. https://doi.org/10.1007/s11625-015-0342-6

Yapıcı, M. (2003). Sürdürülebilir kalkınma ve eğitim. AKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 223-230.

Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8th ed.). Seçkin Yayınevi.

İndir

Yayınlanmış

2026-06-23

Nasıl Atıf Yapılır

Kızılkaya, M. F., & Erol, F. Z. (2026). Sürdürülebilir Kalkınma Eğitiminin 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarına Yansımasının İncelenmesi. Müfredat Ve Eğitim Çalışmaları Dergisi, 4(1), 188–226. https://doi.org/10.5281/zenodo.20819114