Lisansüstü Öğrencilerde Genel Öz Yeterlilik ile Öznel İyi Oluş Arasındaki İlişkide Akademik Motivasyonun Aracı Rolü
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20817418Anahtar Kelimeler:
Genel öz yeterlilik, öznel iyi oluş, akademik motivasyon, lisansüstü öğrencilerÖzet
Bu araştırmanın amacı, lisansüstü eğitim gören öğrencilerin genel öz-yeterlik düzeyleri ile öznel iyi oluşları ve akademik motivasyonları arasındaki ilişkileri incelemek ve akademik motivasyonun bu ilişkideki aracılık rolünü belirlemektir. Araştırma, yordayıcı korelasyonel desen kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın örneklemini, farklı disiplinlerde öğrenim gören 270 lisansüstü öğrenci oluşturmaktadır. Veriler; Genel Öz-Yeterlik Ölçeği, Öznel İyi Oluş Ölçeği ve Akademik Güdülenme Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, korelasyon analizi ve aracılık analizi (Hayes Process Macro, Model 4) kullanılmıştır.
Elde edilen bulgular, genel öz-yeterlik ile öznel iyi oluş arasında anlamlı ve pozitif bir ilişki olduğunu göstermektedir (r = .55, p < .01). Benzer şekilde, akademik motivasyon ile öznel iyi oluş (r = .45, p < .01) ve genel öz-yeterlik ile akademik motivasyon (r = .50, p < .01) arasında da anlamlı pozitif ilişkiler bulunmuştur. Regresyon analizi sonuçları, genel öz-yeterliğin öznel iyi oluşun anlamlı bir yordayıcısı olduğunu ortaya koymuştur (β = .55, p < .001). Aracılık analizi bulguları ise akademik motivasyonun, genel öz-yeterlik ile öznel iyi oluş arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolü üstlendiğini göstermiştir. Bootstrap analizi sonucunda dolaylı etkinin anlamlı olduğu belirlenmiştir (β = .12, 95% GA [0.05, 0.19]).
Sonuç olarak, lisansüstü öğrencilerin öz-yeterlik düzeylerinin hem doğrudan hem de akademik motivasyon aracılığıyla öznel iyi oluşlarını anlamlı biçimde etkilediği belirlenmiştir. Bu bulgular, lisansüstü eğitim süreçlerinde öğrencilerin öz-yeterlik algılarını güçlendirmeye ve akademik motivasyonlarını artırmaya yönelik müdahalelerin, öğrencilerin psikolojik iyi oluşlarını desteklemede önemli bir rol oynayabileceğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Lisansüstü eğitim, öz-yeterlik, öznel iyi oluş, akademik motivasyon, aracılık analizi
Referanslar
Alhas, A. (2006). Lisansüstü eğitim yapmakta olan Millî Eğitim Bakanlığı öğretmenlerinin lisansüstü eğitime bakış açıları (Ankara ili örneği) (Tez No. 187662) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.
Bandura, A. (2000). Exercise of human agency through collective efficacy. Current Directions in Psychological Science, 9(3), 75-78.
Bandura, A. (2001). Guide for constructing self-efficacy scales. In F. Pajares and T. Urdan (Eds.), Self-efficacy beliefs of adolescents (pp. 307-337). CT: Information Age Publishing.
Bayrak, Ö. G. (2024). Graduate student well-being: A systematic review. Higher Education Governance and Policy, 5(2), 147-161. https://doi.org/10.55993/hegp.1578666
Bénabou, R., & Tirole, J. (2002). Self-confidence and personal motivation. The Quarterly Journal of Economics, 117(3), 871-915. https://doi.org/10.1162/003355302760193913
Bozanoğlu, İ. (2004). Akademik güdülenme ölçeği: Geliştirmesi, geçerliği, güvenirliği. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 37(2), 83-98. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000094
Brus, C. P. (2006). Seeking balance in graduate school: A realistic expectation or a dangerous dilemma?. New Directions for Student Services, 2006(115), 31-45. https://doi.org/10.1002/ss.214
Caprara, G. V., Steca, P., Gerbino, M., Paciello, M., & Vecchio, G. M. (2006). Looking for adolescents' well-being: Self-efficacy beliefs as determinants of positive thinking and happiness. Epidemiology and Psychiatric Sciences, 15(1), 30-43. https://doi.org/10.1017/S1121189X00002013
Çelik, E. (2014). Self-oriented perfectionism and self-assessment as predictors of adolescents’ subjective well-being. Educational Research and Reviews, 9(12), 356-361. https://doi.org/10.5897/ERR2013.1696
Diener, E. (1984). Subjective well-being. Psychological Bulletin, 95(3), 542-575. https://doi.org/10.1037/0033-2909.95.3.542
Dombak, K., Yayla, İ. E., Makas, S., Çelik, E., Sahranç, Ü., & Kaya, M. (2026). Psychological needs and problematic social media use in adolescents: a gender-moderated mediation via sensation seeking and cognitive flexibility. Healthcare, 14(1), 8. https://doi.org/10.3390/healthcare14010008
Dost, M. T. (2005). Developing a subjective well-being scale: Validity and reliability studies. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 3(23), 103-111. https://izlik.org/JA78SG72HZ
Espinoza, Ó., Miranda, C., Sandoval, L., Corradi, B., González, L., & McGinn, N. (2025). Determinants of study motivation of undergraduate university students in Chile. Studies in Higher Education, 50(6), 1123-1137. https://doi.org/10.1080/03075079.2024.2363512
Evans, T. M., Bira, L., Gastelum, J. B., Weiss, L. T., & Vanderford, N. L. (2018). Evidence for a mental health crisis in graduate education. Nature Biotechnology, 36(3), 282-284. https://doi.org/10.1038/nbt.4089
Gagné, M., & Deci, E. L. (2005). Self‐determination theory and work motivation. Journal of Organizational Behavior, 26(4), 331-362. https://doi.org/10.1002/job.322
Hampton, N. Z. (2004). Subjective well-being among people with spinal cord injuries: The role of self-efficacy, perceived social support, and perceived health. Rehabilitation Counseling Bulletin, 48(1), 31-37. https://doi.org/10.1177/00343552040480010401
Hayes, A. F. (2013). Mediation, moderation, and conditional process analysis. Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach, 1(6), 12-20. https://doi.org10.5585/remark.v13i4.2739
Hazell, C. M., Chapman, L., Valeix, S. F., Roberts, P., Niven, J. E., & Berry, C. (2020). Understanding the mental health of doctoral researchers: a mixed methods systematic review with meta-analysis and meta-synthesis. Systematic Reviews, 9(1), 197. https://doi.org/10.1186/s13643-020-01443-1
Hidajat, H. G., Hanurawan, F., Chusniyah, T., Rahmawati, H., & Gani, S. A. (2023). The role of self-efficacy in improving student academic motivation. KnE Social Sciences, 8(19), 175-187. https://doi.org/10.18502/kss.v8i19.14362
Honicke, T., & Broadbent, J. (2016). The relation of academic self-efficacy to university student academic performance: A systematic review. Educational Research Review, 17, 63–84. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2015.11.002
Jamaris, M., & Hartati, S. (2017). The Role of the Undergraduate Students’ Self-regulation s and its Influence to their Academic Achievements. International Journal of Multidisciplinary and Current Research, 5(3), 544-552. https://doi.org/10.14741/ijmcr/v.5.3.9
Jonas, E. A., & Hall, N. C. (2022). Writing and reading self-efficacy in graduate students: Implications for psychological well-being. Interdisciplinary Education and Psychology, 3(1), 3. https://doi.org/10.31532/InterdiscipEducPsychol.3.1.003
Katana, M., Röcke, C., Spain, S. M., & Allemand, M. (2019). Emotion regulation, subjective well-being, and perceived stress in daily life of geriatric nurses. Frontiers in Psychology, 10, 424127. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.01097
Laurencelle, F., & Scanlan, J. (2018). Graduate students’ experiences: Developing self-efficacy. International Journal of Nursing Education Scholarship, 15(1), 20170041. https://doi.org/10.1515/ijnes-2017-0041
Levecque, K., Anseel, F., De Beuckelaer, A., Van der Heyden, J., & Gisle, L. (2017). Work organization and mental health problems in PhD students. Research policy, 46(4), 868-879. https://doi.org/10.1016/j.respol.2017.02.008
Li, S., Huang, J., Hussain, S., & Dong, Y. (2025). How does supervisor support impact Chinese graduate students’ research creativity through research self-efficacy and intrinsic motivation?–a multi-group analysis. Thinking Skills and Creativity, 55, 101700. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2024.101700
Luszczynska, A., Scholz, U., & Schwarzer, R. (2005). The general self-efficacy scale: Multicultural validation studies. The Journal of Psychology, 139(5), 439–457. https://doi.org/10.3200/JRLP.139.5.439-457
Martela, F., & Sheldon, K. M. (2019). Clarifying the concept of well-being: Psychological need satisfaction as the common core connecting eudaimonic and subjective well-being. Review of General Psychology, 23(4), 458-474. https://doi.org/10.1177/1089268019880886
Richardson, G. E. (2002). The metatheory of resilience and resiliency. Journal of Clinical Psychology, 58(3), 307-321. https://doi.org/10.1002/jclp.10020
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivation from a self-determination theory perspective: Definitions, theory, practices, and future directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54–67. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54-67. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020
Schunk, D. H., & DiBenedetto, M. K. (2020). Motivation and social cognitive theory. Contemporary Educational Psychology, 60, 101832. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2019.101832
Schunk, D. H., & Pajares, F. (2002). The development of academic self-efficacy. In A. Wigfield & J. S. Eccles (Eds.), Development of achievement motivation (pp. 15–31). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-012750053-9/50003-6
Sherer, M., Maddux, J. E., Mercandante, B., Prentice-Dunn, S., Jacobs, B., & Rogers, R. W. (1982). The self-efficacy scale: Construction and validation. Psychological Reports, 51(2), 663-671. https://doi.org/10.2466/pr0.1982.51.2.663
Sverdlik, A., Hall, N. C., McAlpine, L., & Hubbard, K. (2018). The PhD experience: A review of the factors influencing doctoral students’ completion, achievement, and well-being. International Journal of Doctoral Studies, 13, 361-388. https://doi.org/10.28945/4113
Wang, K., Li, Y., Zhang, T., & Luo, J. (2022). The relationship among college students’ physical exercise, self-efficacy, emotional intelligence, and subjective well-being. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(18), 11596. https://doi.org/10.3390/ijerph191811596
Yayla, İ. E., & Çelikci, S. (2025). The mediating role of mind wandering in the relationship between short video flow and happiness in university students. Anadolu Dil ve Eğitim Dergisi, 3(2), 99-116. https://doi.org/10.5281/zenodo.18076032
Yıldırım, F., & İlhan, İ.Ö. (2010). Genel Özyeterlilik Ölçeği Türkçe Formu'nun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 21(4), 301-8.
Youssef, N. H., & Alibraheim, E. A. (2024). Self-regulated learning strategies among graduate students and their relationship with statistics anxiety. Education Sciences, 15(1), 17. https://doi.org/10.3390/educsci15010017
Yurdaışık, Ö. E., Karaman, M. A., Atasayar, Ö., İriz, F., & Bakırtaş, E. (2023). Psikolojik iyi oluşun eğitim öğretim süreçlerindeki konumu. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(95), 1090–1098. https://doi.org/10.26450/jshsr.3659
Zhang, F., Litson, K., & Feldon, D. F. (2022). Social predictors of doctoral student mental health and well-being. PloS one, 17(9), e0274273. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0274273
Zimmerman, B. J. (2000). Self-efficacy: An essential motive to learn. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 82–91. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1016
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Müfredat ve Eğitim Çalışmaları Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
